Kavramsal

9 Aralık 2019

Hegel’in Diyalektiği Üzerine Bir Derleme

Filozof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (M.S. 1770-1831)’in büyüleyici ve cezbedici bulduğum çözümlemelerini birkaç satırda özetlemeye çalışmanın ne denli indirgeyici ve fakirleştirici bir işlem olabileceğini vurgulamak gerekir. Bu nedenle Hegel’in eserleri içinden kendi cümlelerinden alıntıları da içeren bu kısa derlemenin, düşünürün diyalektik felsefesi hakkında bir sezgi oluşturmaya yönelik olduğunu hatırda tutarak, diyalektiği üzerine daha açık ve kapsamlı fikir edinebilmek için düşünürün felsefesini bütünüyle göz önüne almanın gerekliliği kaçınılmazdır.  Çünkü ‘diyalektik’, bir […]
18 Eylül 2019

Heidegger Düşüncesinde Duns Scotus Mirası

Heidegger Katolik eğitimi almış ve hatta felsefeden önce meslekî kariyerini bu çizgide belirlemeye çok yaklaşmış biri olarak skolastik düşünceyi iyi tanıyan biridir. Heidegger doçentliğini Duns Scotus’un Anlam ve Kategoriler Kuramı adlı tezi ile alır. Duns Scotus 1265-1308 yıllarında yaşamış, yüksek skolastik felsefenin önemli isimlerinden biridir. Özellikle felsefeyi teolojiden ayırarak seküler düşünceye yol açılmasında etkili olmuştur. Heidegger söz konusu olan bu tez dışında Duns Scotus’a çok sık atıf yapmış değildir. Örneğin temel yapıtı Varlık […]
26 Temmuz 2019

Max Scheler’in İnsan Anlayışı

“İnsan, gerçekliğe hayır diyebilen ebedi isyankârdır” Max Scheler “İnsan nedir?” sorusu, felsefenin doğumundan beri sorulmakta olan bir sorudur ama bu sorunun bir disiplin dalı içerisinde incelenmesine, 20. yüzyılda, Max Scheler’in (1874-1928) kurucusu kabul edildiği felsefi antropoloji dalının ortaya çıkışıyla başlanır. Bu yazıda, Scheler’in felsefi antropoloji hakkındaki görüşlerinin yer aldığı “İnsanın Kosmostaki Yeri” isimli kitabındaki görüşlerinin kısaca özetlenmesi amaçlanmaktadır. Scheler’in “İnsanın Kosmostaki Yeri” isimli kitabında sorduğu ana sorular, “İnsan nedir?”, “Bitki […]
26 Temmuz 2019

Gerçeklik Pazarı

“Gerçekten daha üstün bir hak yoktur.” Frithjof Schuon Atom ve atom-altı dünyanın bilimsel bir tasviri olan kuantum teorisine ezeli hikmet perspektifine uygun yeni bir yorum getiren emekli matematik profesörü, fizikçi ve filozof Wolfgang Smith (d.1930) Kuantum Bilmecesi adlı eserinin önsözüne şöyle başlıyor: Bu kitap, kuantum fiziği veya ‘kuantum gerçekliği’ problemi denen konu hakkındadır. Fizikçilerin, filozofların ve durmadan genişleyen halk kesimlerinin yıllarca ümitlerini boşa çıkaran bir bilmeceyi incelemektedir. Konu hakkında muazzam […]
3 Mayıs 2019

Tasarım Sanat Mıdır?

Bu yazı 02 Nisan 2009’da lebriz.com sitesinde yayımlanmıştır. “El Cap de Barcelona” (Barselona’nın Başı), Roy Lichtenstein 12 Eylül 2013 Barselona, İspanya. Ortaçağ’da Avrupa’da önemli sanat projeleri, genellikle kiliseler ve tarikatlar tarafından yarı dinsel meslek örgütleri olan loncalara yaptırılır. Kurumların yetkilileri sipariş edilen resim, heykel, vitray, minyatürlü el yazmalarını ustalara hazırlatıp onları denetler. Bir usta kentin yönetiminde sözü geçen bu derneklere alınabilmek için kendi alanındaki becerisini göstermelidir. Bunu yaptığında dükkân açıp […]
15 Mart 2019

Bin / bir, Olmayan, Güzel Yer: “Ütopya”

Ütopya zırvasının, “bir”i de bir, “bin”i de bir! [“Binbir” sözü, “1001”, sayı/nicel ya da çeşitlilik olarak değil bin ile bir’in arasında herhangi bir ayrım/fark olmadığını anımsatmak üzeredir.] Birinin de, bininin de ol(a)madığı, “güzel yer”. “Ütopya”[< Yun. ou: olmayan | eu: güzel | topos: yer] Anlık(Zihin): Gelecekte de mi? B (bile değil): Evet! «Gelecekte» de! Anlık: Neden? B (bile değil): Bugün de geçmişteki olumlu/olumsuz hayallerin, gerçekleşmiş olduğu «gelecek» değil mi? Anlık: Evet. Dolayısıyla? B (bile değil): Bugün, ayakları/araçları […]
15 Mart 2019

Ütopyaya Tarih Bilinciyle Bakmak

Özet Bu makale, ütopyaların oluşma süreçlerini ve sebeplerini açıklamayı amaçlamaktadır. Yazının giriş kısmında, önce ütopyanın etimolojik anlamı ele alınmakta, akabinde ütopyaların kaynağı olan tahayyül gücünün işlevleri üzerinde durulmaktadır. Gelişme bölümünde, toplumda tarih bilinci inşa edilirse, daha nitelikli ütopyalar üretilebileceğine değinilmiştir. Neden böyle bir tespitte bulunduğumuz örneklerle serimlenmiş ve bu serimleme kavramsal çıkarsamalar eşliğinde ilerlemiştir. Sonuç bölümünde ise insanın, Tanrı’ya öykünerek kendi yazgısını belirleyecek ütopyalar geliştirmek istemesinin, onu özgürleştirmek yerine, hürriyetini […]
15 Mart 2019

Hayallerin Koçbaşı

Kimin ütopyasıdır bu insan böyle Çabalar durur Tanrı’ya benzemeye Ütopyayı gerçekleşmesi mümkün olmayan bir hayal diye tanımlarken dikkatli olmak gerekir. Çünkü her hayal, gerçek kadar bir “var” dır, bir “varlık”tır. Varlık olmayı, var olmayı nesnel gerçeklikle sınırlamak; “var olmak, algılanmaktır” diyen Berkeley, “öznellik gerçekliktir, gerçeklik öznelliktir” diyen Kierkegaard ve onlar gibi düşünen pek çok kişiye haksızlık olurdu. Biz, hayaller ve onun en rafine, en uç “örgütlenmesi” olan ütopyalarımızla “ontolojik hakikatin” […]
15 Mart 2019

Ütopya’dan Distopya’ya Dönüşürken…

(Bu yazı 29.12.2017 tarihinde mevzuedebiyat.com adlı sitede yayımlanmıştır.) “Dünya üzerindeki cennet vizyonu ne zaman cehennem öngörüsüne dönüştü?” Yirminci yüzyıldan başlayıp günümüze kadar uzanan ve gittikçe de yaygınlaşan bir tür olarak karşımıza çıkan “distopya” hem edebiyatta hem de sinemada kendine sıkı bir yer edinmiş ve hiçbir yere gideceğe de benzemiyor. “Ütopya” imgesiyle başlayan ve yüzyıllar içerisinde “distopya”ya evrilen bu tür kimi zaman bir hiciv kimi zaman ağır bir eleştiri kimi zaman […]