Felsefe

29 Eylül 2023

Modern İngiliz-İskoç Filozoflarında “Tanrı” Meselesi ve Ahlakın İnşası

David Hume’un teorik ve felsefesinde Tanrı kavramına belki bir defa bile rastlamayız. Fakat aslında metinlerinin her tarafında ve her düşüncesinde Tanrı kavramıyla adı konmamış bir hesaplaşma içindedir filozof. Önce John Locke’a dönüp 17. ve 18. yüzyılda yaygın olan Tanrı kavrayışına açıklık getirelim. Locke, bugüne kadar materyalist olmakla suçlanır ve bu konuda Thomas Hobbes’u takip etmiş olduğu için eleştirilir. Oysa, Hume, daha sonra Soruşturmalar’ı lehine reddedeceği İnceleme’sinde Locke’u “ide” kavramını doğru […]
27 Haziran 2023

Fichte ve Yunus Emre’de Arı Ben’in İfadesi

Ayşe Acar & Sadık Acar Önsöz Bu çalışma Fichte ve Yunus Emre’de Arı Ben’in ele alınış ve ifade ediliş tarzlarındaki ortak temalara yer vermektedir. Bu amaçla çalışma, Batı zihin dünyasında Descartes’la başlayan modern öznenin Alman İdealizmine kadar varılan süreçte giderek saltık özneye dönüşmesine ve Fichte’de her şeyin temeline konan Arı Ben’in ifadesine yoğunlaşmaktadır. Özne nesne düalitesi birliğe kavuşturmak, varoluşu Ben’in etkinlik alanı ve ürünü olarak tek bir ilkeye dayalı olarak […]
9 Mayıs 2023

Doğu Batı Arasında Felsefe

Ne isek o oluşumuzu bilincimizin önüne koymadan özgürlüğü erek edinmek olanaklı değildir. Yapıcıları tarafından inşa edilen tarihin şimdiki diliminde kendisini hazır bulan bir birey, kendisine “ben kimim?” sorusunu yönelttiğinde öncelikle “şimdinin toprağında”[1] yetişmediğini fark etmelidir. Her insan kişisi geçmişin emek verdiği, dünden bugüne aktarılan bir mirastır. Dil, günlük yaşamın âdetleri, beceriler ve dertler bir kuşaktan ötekine aktarılırken, mirası devralan “kendim” dediği şeyi devralır. Düşünce ediminin gerçek anlamda henüz kendini göstermediği […]
9 Mayıs 2023

Tartışma Sanatının İncelikleri

Arthur Schopenhauer’ın (1788-1860) çeşitli eserlerindeki yazılarını bir araya getiren bu kitap, Say Yayınları’nın halihazırda yirmi kitaptan oluşan Schopenhauer Toplu Eserleri dizisi içerisindeki onuncu çalışma­dır. Dizinin çevirisi Ahmet Aydoğan tarafından üstlenilmiştir. Kitabın 2011’de birinci baskısı, 2017’de ise dördüncü baskısı yapılmıştır. Bu yazıda dördüncü baskı kullanılmıştır. Kitabın içeriği önsöz, sunuş ve ekler dâhil edilirse yedi bölümden oluş­maktadır. İkinci Baskıya Önsöz Sunuş Giriş: Belagat yahut Etkili Konuşma Sanatı Tartışma ve Çekişme İncelikleri ve […]
9 Mayıs 2023

Mustafa Kemal’in Bilinmeyen Alman Düşünce ve Felsefe Kaynakları

İki yıl önce Mustafa Kemal’in “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” sloganını filozof Immanuel Kant’ın “ebedi barış” tasarısı ile ilişkilendirerek açıklamaya çalışmıştım. İlgili yazının bazı pasajlarını sosyal medyada da paylaşmıştım. Bunun üzerine böyle bir ilişkilendirmenin bir abartma olduğuna, Atatürk’ün derin felsefi kaynaklarının olduğunun iddia edilemeyeceğine ilişkin yorumlar almıştım. Şaşırmıştım. Fakat sonra düşününce gelen tepkilere hak da vermiştim açıkçası, çünkü Mustafa Kemal hakkında yapılan yorumların çoğu ya çok yüzeysel ya da aşırı politik […]
9 Mayıs 2023

Bilincin Deneyiminin Bilimi ya da Tinin Fenomenolojisi Üzerine – 1

“Tinin Fenomenolojisi”nin ilk bölümü “bilinç” ile başlar. Fakat Hegel, bilinci koyutlayarak işe girişmez. Zemin olarak sırasıyla bilinci ve bilincin duyumsadığı şeyi gösterir. Ardından adeta bir tenis maçı gibi sırayla “başlangıç” için geçiş yapmaya başlar ve esasında başlangıcın tek yanlı bir belirlenime yüklenemeyeceğini teşhir eder. Okuyucu için bu eser, hiç de alışageldik felsefe kitaplarına benzememektedir. Olması gereken, ilk bölümde tüm kitabın temelleneceği bir iddiayı ya da iddiaları varsayımsal olarak kabul ederek […]
16 Mart 2023

Platon’un Olgunluk Dönemi Diyaloglarından Symposion’un (Şölen) Kritize Denemesi

Atina’nın bazı tanınmış kimseleri, bir akşam yemeğinde bir araya gelmiştir. Yenip içilip konuşulmaktadır. Ele alınan konu aşktır. Konuşanlardan her biri anlayışını dile getirmekte, Aşk Tanrısını (Eros) övmektedir. Phaidros’a göre, Aşk çok eski bir Tanrıdır. Anası babası yoktur. Hiçbir şair onun doğuşunu anlatmamıştır. Hesiodos, Kaostan sonra ilk olarak koca göğüslü Toprak Ana ile Tanrı Eros’un varlığını kabul etmiştir. Aşkta en büyük nimetlerin kaynağı dense yeridir. Bir seveni ve bir sevgilisi olması, […]
16 Mart 2023

Felsefe ve Onun Nesnesi Dikkate Alınarak Yapılan AdKavram-Nesne İlişkisine Dair Bir Tartışma

Filos-sofos: (Felsefe) Bilgi Sevgisi: Felsefe sözcüğü etimolojik olarak bir duygunun adıdır; bu duygu “Bilgi sevgisidir”, öyle ise felsefe adının nesnesi, bilginin yarattığı “sevgi duygusudur”. Bu içerik ad-kavram nesne ilişkilerinde sınırlama ve olumsuzlamadır. Her belirlenimin bir olumsuzlama-sınırlama, her olumsuzlama ise sınırlamadır bu nedenle bir belirlenim olması apriori ve aksiyomatik bilgi ve yasadır, yasa varlığın ve kavramın ona göre oluştuğu şeydir. Her “yasa” saltık öznedir, özne olarak yasa varlığın ve kavramın içinden […]
16 Mart 2023

Platon’un Mağarasından Çıkamamak

Mağaranın içinde sıkışıp kalanlar, gölgeye ‘hakikat’ diye sarılırlar. Bir sözün benzetme amacıyla başka bir söz yerine kullanılmasına eğretileme (istiare-teşbih) denir. Sanat ve edebiyatta bir enstrüman gibi kullanılan eğretileme aynı zamanda anlaşılması güç bir konuyu dinleyicinin idrak düzeyine taşımanın yöntemidir. Platon’un mağara anlatımı bunun en iyi örneklerindendir. Bir grup insan mağaranın içindedir. Ömürleri bu mağarada geçen insanların elleri ve ayakları zincirli, yüzleri mağaranın duvarına dönüktür. Mağaranın duvarına yansıyan birtakım gölgeler vardır. […]