Kültür ve Toplumbilim

25 Ocak 2017

Kültür ve Uygarlık Arasında Sınır

* Kültür ve uygarlık kavramları eski Türkçeden günümüz Türkçesine farklı isimlerle ifade edilmiştir. Alıntılarda asıl metne bağlı kalındığından farklılık dikkat çekecektir. Kültür eski Türkçede ‘hars’ ve yeni Türkçede ‘ekin’ olarak karşılanmakta uygarlık ise ‘medeniyet’ olarak da ifade edilmektedir.   Kültür ve uygarlık olguları arasında bir ayrım yapabilmek için öncelikle her iki kavramın, kültürün ve ondan bağımsız veya bağımsızlaşmış bir olgu olarak uygarlığın tanımlanması gerekir. Zira bu ayrım yapılmadığında birinin diğeri […]
25 Ocak 2017

İmam Cafer Buyruğu

İmam Cafer-i Sadık (699-765), Hz Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin’in oğlu olan Hz. Zeynel Abidin’in torunudur. 12 imam sıralamasında kendisinden önceki soy sıralaması şöyledir; İmam Muhammed Bakır (babası), İmam Zeynel Abidin (dedesi), İmam Hü- seyin (büyük dedesi), İmam Hasan (büyük dedesinin abisi), İmam Ali (büyük dedesinin babası). Alevîler arasında genel ifade olarak “Buyruk” ismi ile geçen bu eserdeki sözlerin 5. İmam, İmam Cafer-i Sadık’a ait olduğuna inanılmaktadır. “Buyruk” eserinin başlangıcında “tüm […]
25 Ocak 2017

İslam Sanatına Yansımalar

İnsanların mağaralarda yaşadığı paleolitik dönemde mağaraların ve kayaların üzerine çizilen resimler dikkate alındığında, sanatın insanlık tarihinin başlangıcından itibaren var olduğu anlaşılabilir. Daha sonra buzullar erir, insanlar mağaralardan çıkar, saz ve kerpiçten evler yapar, ilk toplu yaşamı sağlayan köyler ortaya çıkar ve mimarinin temelleri neolitik dönemde atılmış olur. Bu topluluklar bitki liflerinden, dokuma ve topraktan kaplar yaparak sanatın çeşitliliğini de başlatmıştır diyebiliriz. Yine bu dönemde tarım ile birlikte ticaretin başlaması, verimli […]
25 Ocak 2017

Dürrenmatt’ın “Yaşlı Bayanın Ziyâreti”nden Greig’in “Avrupa”sına Frankenstein’ın Canavarına Dönüşen Toplum

Değişim ve ardından gelen dönüşüm dramanın odak noktasıdır. Aristotelesçi drama; şartların, durumun, dinamiklerin yarattığı değişimin, karakterin psikolojisini ve hayatını nasıl etkilediğini odağına alır. Brechtiyan(Bertolt Brecht) drama ise değişmeye direnen karakterin sosyo-ekonomik sistemin kurbanı ve sürdürücüsü olduğunun altını çizer. Öte yandan Absürd drama; değişim, hele de dönüşümü beklemenin ölüm ve doğum dışında çok da mümkün olmadığını îmâ eder. 20. Yüzyılın ikinci yarısına göz attığımızda sadece drama anlayışlarının çarpışması, yeni bakışların ortaya […]
15 Aralık 2016

İnsan Zihninin Kendi Koyduğu Sınırları Aşabilmesi: ‘Öğrenilmiş Çaresizlik’ Karşısında ‘Öğrenilmiş İyimserlik’

İnsan, hayatını sürdürürken çeşitli sınırlarla kuşatılmıştır. Bunların kimisi fiziksel ve dış etkenlerden kaynaklıyken bazıları da psikolojik ve içsel nedenlerle oluşur. İnsan nasıl kendi potansiyelini ketleyebilir ve kendi kendini olumsuz sınırlarla nasıl kuşatabilir? Bunun ne kadar bilincindedir? Kendi yarattığı veya koşulların dayattığı sınırların farkında mıdır ve bunlara müdahale edebilir mi? Sınırlarının farkında olmak onları ortadan kaldırmanın ilk koşuludur. Bu bağlamda öğrenilmiş çaresizlik kuramı, çaresizliğin nasıl “öğrenildiğini” ve insanın hayatındaki temel kararları […]
14 Aralık 2016

Devlet ve Sınır Bağlamında Türk-Kürt Sorunu

Sınır hem belirleme hem de olumsuzlamadır. Hidrojen atomunun son yörüngesinde tek elektrona sahip olması bakımından Hidrojen olarak belirlenmesi aynı zamanda onun iki elektronlu Helyum atomu olmadığını anlatır. Sınır kavramı ile belirlenenin, belirlenimini kazandığı şey olarak kalabilmesi, geçici olmasını getirir. Varlığa özdeş belirlilik Nitelik, Varlık için dışsal, ilgisiz belirlilik Nicelik ve her ikisinin birliği olarak bunları dengede tutan Ölçü’dür. Ölçünün yitirildiği her sistem dış sınırını yitirmiş sistemdir ve dolaysız Varlığın eytişiminin […]
23 Kasım 2016

Kandil

Künhül Ahbar ve Hibetullah’ın Saatnâme’si gibi eserlerde “Arşın altında bin kandil açılır. Bin kandilin içinde yedi kat yerler, yedi kat gökler… sekiz kat cennet, öküz, balık, ol kandilin içindedir…” mealinde sözler bulunuyor. Ve tarikat kandili benimsiyor, mitolojisine onu dahil ediyor: “Kandil nûrunda iken, Hazret-i Şâh-ı Üstad-ı Ezel güvercin donunda uçup cennete geçüp Tûba ağacına kondu… cemi gelen enbiya, Muhammed, Âli, Oniki İmam, Ondört Masum-u Pâk nûrlarındandır.” diye anlatıyor Şeyh Sâfi. […]
23 Kasım 2016

Değerler Sorunu Değer nedir?

Bir şeyi, bir olguyu özne için veya toplumsal açıdan değerli kılan nedir? (Milliyet’in Ocak 1984’te tertiplediği “İstanbul’dan Göreme’ye Kültür mirasımız”ın korunması konulu seminerine sunmuş olduğum tebliği aşağıda veriyorum) Tarihî değer deyiminden geçmişte meydana getirilmiş, sanat açısından değerli bir yapıt, ya da ülke bakımından önemli bir olayın geçtiği mahal anlaşılır. Biz burada yapıtlar ve bunların arasında da pek fazla irdelenmemiş bir türden söz edeceğiz. Sanatçı ideallerini yansıtan, zanaatkâr uygulaması. Sanatçı, yapıtında […]
23 Kasım 2016

“Türkiye Halkının Kültür Kökenleri” Adlı Eserindeki İnanç ve Âdetlerin Değerlendirilmesi

Öncelikle adı geçen eserde yer alan inanç ve uygulamalara ait değerlendirmelerimize geçmeden önce eser ve yazar hakkında kısa bir bilginin verilmesi yerinde olacaktır. “Türkiye Halkının Kültür Kökenleri” isimli eserin yazarı Burhan Oğuz (1919-2009) hayatta iken canlı bir tarih olarak nitelendirilmiştir. Oğuz, yüksek mühendis mektebini bitirmesine rağmen Türkiye’nin sosyal tarihine ışık tutan önemli araştırmalarda bulunmuştur. Burada Oğuz’un birbirinden kıymetli eserlerini hatırlatmakta fayda vardır. Bunlar; “Mezar Taşında Simgeleşen İnançlar” (2002), “Türkiye Halkının […]