Dokuz Yüz “900”

Sayı 93 Temmuz – Ağustos 2020

Novecento (Dokuz Yüz / 20. Yüzyıl), Maurizio Cattelan,1997, 200x7x270 cm. Malzeme: Mumyalanmış At, Deri Askılar, Koşum Takımları, İp Castello di Rivoli Çağdaş Sanat Müzesi, Torino – İtalya

Her dönemin kendine özgü sanatçısı ve sanat eseri olduğu düşüncesini kabul edersek; günümüz sanatçılarının beslendikleri kaynaklar, kullandıkları malzemeler, kendi düşünceleri, duyguları, izleyicinin tepkileri gibi unsurlarla ortaya çıkan eserlerini değerlendirirken sadece biçimsel formlar, malzeme, teknik gibi alışılagelmiş estetik algıların değil, daha çok, üretilen fikirlerin, tepkisel yaklaşımların ön planda olduğunu görebiliriz.

İtalya’nın
Torino şehrinde bir Ortaçağ eseri olan ve restorasyonlardan sonra barok
özellikler taşıyan “Castello di Rivoli” 1984 yılında İtalya’nın ilk çağdaş
sanat müzesi olarak hizmete açılmıştır.

Klasik
sanatın izlerini taşıyan bu Ortaçağ kalesinin içine girildiğinde günümüzün
ruhunu yansıtan ve ziyaretçilere hem geçmişi hem de şimdiyi yaşatan eserleri
görebiliriz.

Bu
eserlerden en dikkat çekenlerinden biri olan Novecento isimli
enstalasyon, ilk bakışta vicdanları fazlasıyla rahatsız eden bir görüntüye
sahip olsa da verdiği etki bir o kadar güçlü olmuştur.

Novecento, Rivoli kalesinin geniş salonunun kubbeli
tavanından bir iple sarkıtılan mumyalanmış attır.

Bu eserin
anlam çözümlemesini yapabilmek için sanatçının biyografisini, karakterini,
niyetini, yaşam tarzını, sanatsal geçmişini, diğer eserlerini incelemek
gerekir. Böylece mumyalanmış bir atı buraya asması ile ne ifade ettiğini
anlamamız kolaylaşır.

Eserin
fiziksel yapısı, mekân ve ayrıca izleyicinin yorumu da anlam arayışını
etkilemektedir.

Cattelan’ın
eserlerinin her biri bir çelişki niteliğinde ve yoruma açıktır. Eserlerinde
sosyal ve kültürel yapılar üzerinden topluma ait imgeleri, olayları
değerlendirip varoluşsal yansımaları esprili yollarla sunarak çağdaş bilinci
yansıtır. 1990’ların başından beri çağdaş sanatın provokatörü olarak sanat
dünyasında güç ve otorite ile alay etmiştir.

Maurizio
Cattelan, İtalya’nın Padova şehrinde 21 Eylül 1960 tarihinde doğmuştur. Formal
sanat eğitimi almayan sanatçı işe mobilya tasarlayıp üreterek başlamıştır.

Sanat
katalogları okuyup, şov yaparak kendini eğittiğini söyler. Esprili hiper
gerçekçi heykelleri ve enstalasyonları ile tanınır. Ayrıca küratörlük ve
yayıncılık da yapmıştır. Sanat alanında kendi kendini yetiştiren Cattelan’ın
sıra dışı çalışmaları birçok uluslararası müzede ve bienallerde sergilenmiştir.

İtalyanca ismi Novecento olan eser “Dokuz Yüz”
anlamındadır ve bu terim yirminci yüzyıl ifadesi için kullanılmıştır.

Novecento ünlü yönetmen Bernardo Bertolucci’nin
İtalyan faşizminin yükselişini konu aldığı 1976 tarihli, yaklaşık beş saat
süren filminin de adıdır. Film faşist otoritenin, toprak sahiplerinin
karşısında sömürülen köylü halkı ve onların verdiği özgürlük mücadelesini
anlatır.

Cattelan
da eserinde bu filme atıfta bulunur ve iktidar sembolü olan atı gücünü yitirmiş
görüntüsü ile sergilerken kargaşa ve şiddetin tükettiği bir ülkeyi, geçen
yüzyıla bir bakış ve gelecek hakkında bir uyarı olarak nitelendirir. Ayrıca
natürmort kavramına da yeni bir bakış açısı getirmiştir.

Torino
Kraliyet Müzesi’nde (Palazzo Reale) savaşta kullanılan eşyaların bulunduğu
salonda yüzlerce savaş kıyafeti, silahlar ve onlarca görkemli poz verdirilerek
mumyalanmış atların sergilenmesi ve kraliyetin iktidar gücünü abartılı bir
şekilde gözler önüne sermesi büyük bir ihtimalle İtalyan sanatçı Cattelan’ın da
dikkatini çekmiştir. Ve bu iktidar gücünün simgesi olan şahlanmış, tüm kasları,
damarları belirginleştirilmiş muhteşem atların görüntüsünü değiştirerek bir
tavandan asılmış, hareket etme hissi görülmeyen, boynu bükülmüş, bacaklar, tüm
kaslar bedenin ağırlığı ile yerçekimin etkisinde uzamış, güçsüzleşmiş, çaresiz
bir at imgesi ile güç sembolünü tam zıt anlamda izleyicilere sunmuştur.

Eser
görüldüğünde akla gelen sorulardan bir tanesi de gücünü yerden, zeminden alan
atın neden yere düşmüş, uzatılmış ya da ayakta bir hali değil de yukarıya
asılmış bir halinin kullanılmış olduğudur.

Güç
göstergesi kabul edilen at heykellerinin yüzyıllardır bir kaide üzerinde
meydanlarda sergilenmesi ile iktidarın toplum üzerinde yükselmesi anlamını da çıkarabiliriz.

Bu
enstalasyonda at yine yüksektedir fakat kaidesizdir. Toplumun desteğinden
kopartılmıştır. Zemin ile ilişkisi kesildiği için de “iktidar ölüdür”
çıkarımını yapabiliriz.

Eserlerinden bazıları:

– Amerika: 18 ayar altından yapılmış klozet.

– La Nona Ora (Dokuzuncu Saat): Bir göktaşının çarparak yere düşürdüğü Papa 2. Jean Paul tasviri ile manevi yönden çok güçlü birinin bile doğal felaketlerden etkilenebileceğini vurgular ya da Tanrı tarafından cezalandırıldığı da düşünülebilir. – La Nona Ora (Dokuzuncu Saat): Bir göktaşının çarparak yere düşürdüğü Papa 2. Jean Paul tasviri ile manevi yönden çok güçlü birinin bile doğal felaketlerden etkilenebileceğini vurgular ya da Tanrı tarafından cezalandırıldığı da düşünülebilir.

– Komedyen: Duvara koli bandı ile yapıştırılmış bir muz. Değer yargılarımızı, ne çeşit
objelere değer verdiğimizi sorgulamamızı sağlayan basit bir nesneyi kullanarak
sergi mekânını, sanat piyasasını, sanat satıcıları, alıcıları, aracıları,
sanatı yönlendirenleri esprili bir dille aşağılamaktadır. Sanatın içinin
boşaltılmış olduğunu kendi yeteneklerini kullanmadan, herkesin ulaşabileceği
bir nesne ve kolaylıkla uygulayabileceği basit bir yöntem ile göstermektedir.

– Charlie Sörf Yapmıyor: Okul sırasında oturan bir öğrenci heykeli sırtını seyirciye dönmüş ve
elleri masanın üzerine kalemlerle çivilenmiştir.

– Sistine Şapel Röprodüksiyonu: Sistine Şapel’in aynısını küçük boyutta yapmıştır.

– L.O.V.E Heykeli: Milano borsa binası önüne dikilmesi şartıyla yaptığı, orta parmağını
kaldırmış bir el heykeli, finans dünyasına karşı gösterdiği esprili bir hareket
olmuştur.

Cattelan doğada
bulunan, hazır malzemeleri (ağaç, sandalye, koli bandı gibi) kullanarak  “Arte Povera” (fakir sanat), insanlar ve
hayvanlar arasındaki duygusal ve kültürel ilişkileri keşfetmek için “Mumyalama
Tekniği”, “Dekonstrüksiyon” (yapı söküm; malzemenin kendi bağlamından çıkarak
yeniden anlam kazanması) “Hiper Gerçeklik” ile eserler üretmiş, performans
sanatını da kullanmıştır. Her şeyi kültür nesnesi haline getirebilmiştir.

Sanatı
bir eleştiri aracı olarak kullanarak kendine özgü komik bir dil geliştirmiştir.
Birçok galerilerde, müzede, meydanlarda eserleri sergilenmiştir.     

New York
Guggenheim müzesi 2011 yılında sanatçının çalışmalarının bir retrospektifini
sunmuştur.

Kaynaklar:

Castello di Rivoli Çağdaş Sanat Müzesi

Palazzo Reale  Kraliyet MüzesiTorino

Flash Art Dergi, İtalya, Kasım, 2010.

https://www.perrotin.com/artists/Maurizio_Cattelan/2/novecento/5482

https://www.castellodirivoli.org/en/opera/novecento/

https://www.castellodirivoli.org/artista/maurizio-cattelan/

https://www.cbsnews.com/pictures/the-prankster-art-of-maurizio-cattelan/5/

https://www.monnaiedeparis.fr/en/shop/medals-mini-medals/medal-novecento-maurizio-cattelan

https://www.theartnewspaper.com/interview/art-s-most-high-profile-provocateur-maurizio-cattelan-discusses-his-new-blenheim-palace-show

https://artsandculture.google.com/asset/novecento-maurizio-cattelan/lAFKzKQXI_vIzA

http://www.museoradio3.rai.it/dl/portali/site/articolo/ContentItem-90efdce6-a4d4-479f-9b60-87af6bd3ac0e.html